Chăm sóc da tuổi học đường: làm gì để da khoẻ và điều gì tuyệt đối nên tránh

Ở tuổi học sinh, chuyện da dẻ rất dễ trở thành nỗi bận tâm: bạn cùng lớp trắng hơn, ảnh trên mạng ai cũng mịn màng, trong khi mình thì mụn, thì rám nắng sau mỗi buổi thể dục. Từ đó nhiều em tìm đến các công thức tự chế hoặc mua kem trôi nổi trên mạng, và không ít trường hợp phải đến khám da liễu vì hậu quả.

Da tuổi dậy thì có đặc điểm sinh lý riêng. Hiểu đặc điểm đó rồi mới chọn cách chăm sóc thì vừa an toàn, vừa đỡ tốn tiền.

Da tuổi dậy thì khác gì?

• Tuyến bã hoạt động mạnh do thay đổi nội tiết, nên da nhờn hơn, lỗ chân lông dễ bít và dễ nổi mụn ở mặt, lưng, ngực.
• Da còn khoẻ và phục hồi nhanh — đây là lợi thế lớn. Chỉ cần không phá hỏng hàng rào bảo vệ da, phần lớn vấn đề sẽ ổn định theo thời gian.
• Thời gian ngoài trời nhiều: đi học, học thể dục, sinh hoạt ngoại khoá. Tổng lượng tia cực tím tích luỹ ở lứa tuổi này rất đáng kể.
• Da nhạy cảm với hoạt chất mạnh hơn người trưởng thành, dễ đỏ rát khi dùng sản phẩm không phù hợp.

Hiểu đúng về màu da trước khi bắt đầu

Màu da nền do di truyền quyết định và không thể đổi bằng kem bôi hay đồ uống. Việc chăm sóc chỉ giúp da trở lại đúng tông vốn có: bớt rám nắng, mờ vết thâm sau mụn, bề mặt mịn và đủ ẩm nên trông sáng hơn.

Vì vậy, mục tiêu nên đặt là da khoẻ, đều màu, ít mụn, chứ không phải "trắng lên mấy tông". Đặt mục tiêu sai là bước đầu tiên dẫn tới những sản phẩm nguy hiểm.

Bốn việc nên làm, theo đúng thứ tự ưu tiên

1. Che nắng khi đi học

Đây là việc rẻ nhất mà hiệu quả nhất. Áo khoác chống nắng, mũ rộng vành, khẩu trang vải khi đi xe, chọn chỗ có bóng râm lúc chờ. Với phần da hở, dùng kem chống nắng loại dành cho da dầu, kết cấu nhẹ để không gây bí. Nếu học thể dục giữa trưa, nên thoa lại sau khi ra mồ hôi nhiều.

2. Rửa mặt và tắm dịu nhẹ

Hai lần mỗi ngày là đủ. Rửa nhiều lần hoặc dùng sữa rửa mặt tạo bọt mạnh khiến da khô, và da khô sẽ tiết bù nhiều dầu hơn. Không chà xát bằng khăn cứng hay hạt scrub to.

3. Dưỡng ẩm

Da dầu vẫn cần dưỡng ẩm, chỉ là chọn dạng gel hoặc lotion mỏng nhẹ, có ghi không gây bít tắc lỗ chân lông. Với vùng thân mình, thoa kem dưỡng ngay sau khi tắm giúp da bớt khô, bớt ngứa và bớt để lại vết thâm do gãi.

4. Ngủ đủ, ăn đủ

Thức khuya học bài triền miên, ăn nhiều đồ ngọt và đồ chiên là bối cảnh quen thuộc của tuổi học sinh. Ngủ đủ giấc và ăn nhiều rau quả tươi không phải "mẹo làm đẹp" mà là điều kiện để da tự phục hồi.

Cảnh báo: mỹ phẩm không rõ nguồn gốc

Đây là rủi ro lớn nhất với lứa tuổi học sinh, vì các em thường mua theo lời giới thiệu trên mạng xã hội, giá rẻ, đóng gói không nhãn phụ tiếng Việt.

• Kem trộn chứa corticoid — da sáng lên rất nhanh trong vài tuần đầu, sau đó mỏng dần, nổi mạch máu li ti, bùng mụn dữ dội khi ngừng và phải điều trị lâu dài.
• Sản phẩm chứa chất tẩy mạnh — làm bong lớp sừng quá mức, để lại da đỏ rát, cực kỳ nhạy cảm với nắng.
• Sản phẩm không nhãn mác, không hạn dùng, sang chiết — không biết thành phần thì không thể biết rủi ro.

Nguyên tắc đơn giản: sản phẩm phải có nhãn rõ ràng, thành phần công bố, nơi bán đáng tin. Mọi lời quảng cáo hứa trắng nhanh, trắng bật tông đều nên bỏ qua.

Vì sao nên bỏ các công thức tự chế

• Nước cốt chanh có tính axit mạnh, gây rát và kích ứng; một số hợp chất trong họ cam chanh còn có thể gây viêm da khi da dính rồi ra nắng, để lại vết sạm đậm hơn tình trạng ban đầu.
• Chà xát muối, đường, bã cà phê tạo các vết xước nhỏ, gây viêm và tăng thâm.
• Hỗn hợp tự pha rồi ủ kín làm tăng hấp thu và tăng nguy cơ kích ứng trên diện rộng.
• Kem đánh răng, cồn, oxy già bôi lên mụn chỉ làm tổn thương da quanh nốt mụn.

Nếu bị mụn, xử lý thế nào cho đúng

Mụn tuổi dậy thì là chuyện bình thường và có thể điều trị được. Điều quan trọng là không nặn, không cạy, không tự mua thuốc uống theo đơn của người khác. Nhiều loại thuốc trị mụn dạng uống là thuốc kê đơn, có tác dụng phụ và chống chỉ định riêng.

Với mụn mức độ nhẹ, chăm sóc dịu nhẹ và sản phẩm không kê đơn phù hợp thường là đủ. Khi mụn viêm nhiều, có mụn mủ, mụn bọc, hoặc bắt đầu để lại sẹo, hãy đưa các em đi khám da liễu sớm — sẹo mụn khó xử lý hơn mụn rất nhiều.

Một điều người lớn nên để ý: áp lực ngoại hình

Ở lứa tuổi này, sự so sánh ngoại hình diễn ra hằng ngày, còn hình ảnh trên mạng hầu hết đã qua chỉnh sửa và bộ lọc. Không ít em rơi vào trạng thái tự ti kéo dài, ăn kiêng cực đoan hoặc chi tiêu quá mức cho mỹ phẩm.

Cha mẹ và thầy cô nên trò chuyện thẳng thắn: da rám nắng hay có mụn không phải khuyết điểm nhân cách, và đa số vấn đề da tuổi dậy thì sẽ ổn định theo thời gian. Nếu thấy trẻ né tránh giao tiếp, bỏ hoạt động tập thể, buồn bã kéo dài vì chuyện ngoại hình, đó là lúc cần lắng nghe kỹ hơn thay vì mua thêm một hũ kem.

Khi nào cần đi khám

• Mụn viêm nặng, đau, có nguy cơ để lại sẹo.
• Da đỏ rát, bong tróc, châm chích sau khi dùng một sản phẩm nào đó.
• Vùng da đổi màu lan rộng nhanh hoặc kèm ngứa, bong vảy dai dẳng.
• Đã từng dùng kem không rõ nguồn gốc và nay da mỏng, dễ đỏ, nổi mạch máu.