Chăm sóc gan nhiễm mỡ tại nhà: những thay đổi lối sống thực sự có tác dụng

Gan nhiễm mỡ là bệnh mà phần lớn công việc điều trị nằm trong tay chính người bệnh, diễn ra hằng ngày tại nhà chứ không phải trong phòng khám. Lý do đơn giản: chưa có thuốc đặc trị, còn thứ tạo ra mỡ trong gan lại đến từ thói quen ăn uống và vận động.

Nhưng cần nói rõ ngay từ đầu: "chăm sóc tại nhà" không có nghĩa là tự chữa. Bạn vẫn phải được bác sĩ xác định mức độ bệnh, tìm nguyên nhân và loại trừ các bệnh gan khác. Những việc dưới đây là phần bạn làm song song với việc khám và theo dõi, không phải phần thay thế.

Giảm cân từ từ — việc có bằng chứng rõ nhất

Mỡ đọng trong gan phần lớn bắt nguồn từ thừa cân, béo phì. Giảm được trọng lượng cơ thể là cách trực tiếp nhất để giảm lượng mỡ tại gan. Theo con số bài gốc dẫn lại, giảm khoảng 10% trọng lượng cơ thể giúp cải thiện đáng kể tình trạng tích mỡ trong gan. Đây là số liệu tham khảo, mức cải thiện cụ thể còn tuỳ từng người.

Điều quan trọng là tốc độ. Giảm cân cấp tốc bằng nhịn ăn, uống thuốc giảm cân trôi nổi hay các chế độ ăn cực đoan có thể khiến gan xấu đi thay vì tốt lên. Mục tiêu hợp lý là giảm đều đặn từng chút một và giữ được lâu dài.

Vận động đều đặn

Tập luyện vừa đốt bớt năng lượng dư vừa cải thiện tình trạng đề kháng insulin — yếu tố nền của gan nhiễm mỡ không do rượu. Một số điểm nên nhớ:

• Bắt đầu nhẹ, khoảng nửa giờ mỗi ngày, rồi tăng dần cường độ và thời gian khi cơ thể đã quen.
• Chọn hình thức bạn duy trì được: đi bộ nhanh, chạy chậm, bơi, đạp xe, yoga hoặc tập tại phòng gym.
• Đều đặn quan trọng hơn nặng nhọc. Tập ba buổi mỗi tuần suốt cả năm tốt hơn tập dữ dội hai tuần rồi bỏ.
• Người có bệnh tim mạch, xương khớp hoặc lớn tuổi nên hỏi bác sĩ về mức vận động phù hợp trước khi bắt đầu.

Bỏ rượu bia

Cồn gây tổn thương trực tiếp tế bào gan và làm rối loạn chuyển hoá mỡ. Với người đã có gan nhiễm mỡ, tiếp tục uống là con đường ngắn nhất dẫn tới viêm gan do rượu rồi xơ gan. Không có "ngưỡng an toàn" nào để yên tâm ở người đã có bệnh gan — cách xử lý đúng là dừng hẳn.

Thay thế bằng nước lọc, nước trà nhạt hoặc các loại nước không đường. Nếu bạn thấy khó bỏ, hãy nói với bác sĩ; đó là vấn đề có thể được hỗ trợ chứ không phải chuyện phải tự xoay xở một mình.

Điều chỉnh bữa ăn

Nguyên tắc gọn trong vài dòng: tăng rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt; chọn đạm nạc như cá, thịt trắng, đậu đỗ; dùng chất béo có lợi từ dầu thực vật và các loại hạt; cắt mạnh đường ngọt, nước ngọt, đồ chiên rán và thức ăn nhanh; giảm muối.

Giấc ngủ và căng thẳng

Đây là phần hay bị bỏ quên. Ngủ quá ít, ngủ thất thường hoặc căng thẳng kéo dài đều ảnh hưởng tới chuyển hoá đường và mỡ, đồng thời khiến việc kiểm soát ăn uống trở nên khó hơn nhiều. Giữ giờ ngủ ổn định là một phần thực sự của việc chăm sóc lá gan.

Kiểm soát bệnh nền

Đái tháo đường và rối loạn mỡ máu là hai bạn đồng hành thường xuyên của gan nhiễm mỡ. Đường huyết cao thì phần đường dư được gan chuyển thành mỡ; mỡ máu cao thì lượng mỡ đưa về gan cũng nhiều hơn.

Nếu bạn đang được kê thuốc kiểm soát đường huyết hoặc mỡ máu, hãy uống đúng chỉ định và tái khám đúng hẹn. Việc dùng thuốc nào, khi nào là quyết định của bác sĩ dựa trên xét nghiệm của chính bạn — không dùng theo đơn của người khác, không tự tăng giảm.

Theo dõi và tái khám

Chăm sóc tại nhà chỉ có ý nghĩa khi bạn biết mình đang tiến hay lùi. Nên ghi lại cân nặng và vòng bụng theo tháng, giữ lại các phiếu xét nghiệm để so sánh diễn biến men gan và mỡ máu, và đi siêu âm kiểm tra theo lịch bác sĩ hẹn.

Hãy đi khám sớm hơn hẹn nếu xuất hiện vàng da hoặc vàng mắt, bụng to nhanh, phù chân, đau nhiều vùng hạ sườn phải, mệt mỏi tăng lên rõ rệt hoặc sụt cân không rõ lý do.

Cạm bẫy của những cách chữa truyền miệng

Xung quanh gan nhiễm mỡ có rất nhiều mẹo được lan truyền: uống loại nước này để "thải độc gan", ngâm loại lá kia để "tiêu mỡ gan", mua đúng hộp thuốc mà người quen từng dùng. Cần hết sức thận trọng:

• Các bài thuốc truyền miệng không rõ thành phần, không kiểm chứng vẫn phải qua gan chuyển hoá, và đã có không ít trường hợp men gan tăng vọt sau khi dùng.
• Mua thuốc theo tên người khác mách là việc nguy hiểm: bạn không cùng nguyên nhân, không cùng giai đoạn, không cùng bệnh kèm với họ.
• Uống nhiều loại viên bổ gan cùng lúc không giúp gan khoẻ nhanh hơn, chỉ làm tăng gánh nặng chuyển hoá và nguy cơ tương tác thuốc.
• Không có sản phẩm nào thay thế được việc giảm cân, vận động và bỏ rượu.

Trước khi dùng bất kỳ chế phẩm nào, kể cả thảo dược, hãy mang danh sách những thứ bạn đang uống tới hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.