Đau hông bên phải: phân biệt nguyên nhân tại khớp háng và nguyên nhân trong ổ bụng

Đau hông bên phải là một triệu chứng dễ gây nhầm lẫn, bởi vùng gọi nôm na là "hông" trải khá rộng: từ mào chậu xuống khớp háng, ra tới mặt ngoài đùi và ra sau mông. Trong khoảng không gian đó có cả cấu trúc vận động lẫn các cơ quan trong ổ bụng.

Cùng một lời kể "đau hông phải", có người đang bị viêm gân quanh khớp háng, có người lại đang có sỏi niệu quản. Nhận diện đúng ngay từ đầu giúp tránh cảnh xoa bóp dán cao nhiều tuần trong khi nguyên nhân nằm ở chỗ khác.

Bản đồ vị trí đau - bước định hướng đầu tiên

• Đau ở nếp bẹn, sâu bên trong - hay gặp trong các bệnh lý của chính khớp háng.
• Đau ở mặt ngoài hông, ngay chỗ nhô của xương đùi - thường liên quan tới gân và bao hoạt dịch bên ngoài khớp.
• Đau ở mông, lan xuống mặt sau đùi - gợi ý nguồn gốc từ cột sống thắt lưng hoặc dây thần kinh bị chèn ép.
• Đau ở hông lưng phải, cao hơn mào chậu - cần nghĩ thêm tới thận, niệu quản, gan mật.

Cơn đau hông phải thường biểu hiện thế nào?

Người bệnh mô tả cảm giác đau nhức, rát hoặc căng tức ở vùng hông, có thể lan xuống lưng dưới, đùi và cẳng chân. Một chi tiết hay được kể lại là cơn đau rõ hơn khi nằm hoặc ngồi tựa về bên phải, dễ chịu hơn khi đổi sang bên trái. Kéo dài không xử trí, những việc đơn giản như lên xuống cầu thang hay ngồi xe máy cũng trở nên khó khăn.

Nhóm nguyên nhân tại hệ vận động

Viêm bao hoạt dịch quanh khớp háng

Bao hoạt dịch là những túi nhỏ chứa dịch nằm chen giữa xương, gân và cơ để giảm ma sát. Khi bị viêm, người bệnh đau nhiều ở mặt ngoài hông, nằm nghiêng sang bên đau là thấy nhói. Nghỉ ngơi không đủ và tiếp tục vận động quá mức sẽ làm tình trạng nặng lên.

Viêm khớp và thoái hoá khớp háng

Lớp sụn đệm mòn dần khiến hai đầu xương cọ vào nhau, gây đau sâu vùng bẹn, cứng khớp buổi sáng và hạn chế biên độ vận động - biểu hiện sớm nhất thường là khó xoay chân ra ngoài hoặc khó cắt móng chân.

Căng cơ, bong gân, tổn thương dây chằng

Lao động nặng, tập luyện tăng cường độ đột ngột hay một động tác xoay người sai đều có thể làm rách nhỏ sợi cơ và dây chằng quanh hông. Đau xuất hiện gần như ngay sau động tác gây chấn thương, đó là đặc điểm giúp phân biệt với các nguyên nhân âm thầm.

Hoại tử chỏm xương đùi

Đây là tình trạng ít gặp hơn, xảy ra khi nguồn máu nuôi chỏm xương đùi bị gián đoạn khiến mô xương chết dần. Bệnh gây đau kéo dài ở bẹn, mông và đùi, đau tăng khi tỳ chân, và cần chẩn đoán hình ảnh mới xác định được.

Bệnh lý cột sống thắt lưng và chèn ép thần kinh

Khi một rễ thần kinh bị chèn ép bởi đĩa đệm, gai xương hoặc khối cơ căng cứng, cơn đau lan theo đường đi của dây thần kinh xuống hông và chân, thường kèm tê, châm chích hoặc yếu chi. Kiểu đau này ít khi khu trú một điểm mà chạy thành dải.

Nhóm nguyên nhân không nằm ở khớp

Đau hông phải đôi khi là tiếng vọng của một vấn đề trong ổ bụng. Cần nghĩ tới nhóm này khi cơn đau không liên quan tới tư thế và vận động:

• Bệnh lý gan mật, đau thường ở hạ sườn phải và có thể lan ra sau lưng.
• Sỏi niệu quản, đau quặn từng cơn lan từ thắt lưng xuống bẹn, kèm tiểu buốt hoặc tiểu ra máu.
• Viêm ruột thừa, đau khu trú dần về hố chậu phải kèm sốt, buồn nôn.
• Rối loạn tiêu hoá, ngộ độc thực phẩm với đau bụng lan toả và đi ngoài nhiều lần.

Tự chăm sóc với trường hợp nhẹ

• Giảm tải cho khớp. Tạm ngừng các hoạt động gây đau, tránh mang vác nặng, nhưng không nằm bất động cả ngày vì cơ sẽ yếu đi nhanh.
• Chườm lạnh trong vài ngày đầu nếu có sưng nóng: bọc đá trong khăn mềm, áp lên vùng đau khoảng 10 - 15 phút mỗi lần, nghỉ giữa các lần.
• Chườm ấm khi cơn đau đã qua giai đoạn cấp và cảm giác chính là tê cứng, để tăng tuần hoàn và làm mềm cơ.
• Duy trì vận động nhẹ như đi bộ chậm, đạp xe tại chỗ, các bài kéo giãn cơ mông và cơ đùi sau.
• Ăn đủ chất, chú ý canxi và vitamin D, kiểm soát cân nặng để giảm áp lực lên khớp háng.

Thời gian chườm nêu trên là hướng dẫn tham khảo. Người có rối loạn cảm giác, bệnh mạch máu ngoại biên hoặc đái tháo đường cần hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi chườm nóng hay chườm lạnh.

Khi nào cần đi khám ngay?

• Đau dữ dội sau ngã, không đứng tỳ chân được hoặc chân xoay lệch bất thường.
• Đau kèm sốt, sưng nóng đỏ vùng khớp.
• Đau quặn từng cơn lan xuống bẹn, tiểu buốt hoặc tiểu ra máu.
• Tê bì, yếu chân tăng dần, mất kiểm soát đại tiểu tiện.
• Đau âm ỉ kéo dài trên hai tuần dù đã nghỉ ngơi và chườm.