Đau hông bên trái: phân nhóm nguyên nhân và khi nào cần đi khám

Đau hông bên trái là than phiền rất hay gặp nhưng lại mơ hồ, vì vùng này chứa nhiều cấu trúc khác nhau nằm sát cạnh nhau. Cùng một cảm giác "đau ở hông trái" có thể bắt nguồn từ khớp háng, từ cột sống thắt lưng, từ quả thận, hoặc từ ruột. Do đó việc đầu tiên không phải là tìm thuốc, mà là xác định cơn đau xuất phát từ đâu.

Dưới đây là cách sắp xếp nguyên nhân theo ba nhóm nguồn gốc, kèm những đặc điểm giúp bạn mô tả cơn đau chính xác hơn khi đi khám.

Vùng hông trái gồm những gì?

Nói nôm na, vùng hông trái trải từ mạn sườn trái xuống mông sau và ra tới nếp bẹn. Trong phạm vi đó có khớp háng trái và các bao hoạt dịch quanh khớp, nhóm cơ mông và cơ vùng chậu, đoạn dưới cột sống thắt lưng cùng các rễ thần kinh đi ra từ đó, thận trái và niệu quản trái, cùng một phần đại tràng.

Vì mật độ cấu trúc dày như vậy, cơn đau ở đây thường lan: có thể xuống mặt trong đùi, ra sau mông, hoặc xuống vùng bẹn và cơ quan sinh dục ngoài.

Nhóm 1 — Cơn đau bắt nguồn từ cơ, xương, khớp

Chấn thương và quá tải

Va chạm khi chơi thể thao, ngã, hoặc đơn giản là tập sai tư thế và tập quá sức đều có thể gây căng cơ, giãn dây chằng, thậm chí rạn xương vùng chậu. Đặc điểm nhận ra: đau khởi phát rõ ràng sau một sự việc cụ thể, kèm sưng nề hoặc bầm tím, đau tăng khi ấn đúng điểm.

Thoái hoá và viêm khớp háng

Sụn khớp háng mòn dần theo tuổi hoặc sau tổn thương cũ khiến người bệnh đau âm ỉ ở bẹn và mặt trước đùi, đau tăng khi đứng lên ngồi xuống, khi lên cầu thang. Dấu hiệu khá đặc trưng là cứng khớp buổi sáng và biên độ dạng chân giảm dần.

Viêm bao hoạt dịch mấu chuyển

Bao hoạt dịch nằm đệm giữa gân cơ và mấu chuyển lớn xương đùi. Khi bao này viêm, người bệnh đau đúng ở mặt ngoài hông, đau chói khi nằm nghiêng đè lên bên đau — nhiều người mô tả là "không nằm nghiêng trái ngủ được". Đây là nguyên nhân hay bị nhầm với đau khớp háng.

Nhóm 2 — Cơn đau lan từ cột sống và rễ thần kinh

Thoái hoá cột sống thắt lưng, thoát vị đĩa đệm hay hẹp ống sống đều có thể tạo ra cảm giác đau ở hông trái dù tổn thương nằm ở lưng. Kiểu đau này có vài đặc điểm riêng:

• Đau thường bắt đầu ở thắt lưng rồi mới lan xuống mông, mặt sau đùi, có khi tới bắp chân và bàn chân.
• Kèm cảm giác tê bì, kiến bò, hoặc yếu chân bên đau.
• Đau tăng khi ho, hắt hơi, rặn — vì các động tác này làm tăng áp lực lên đĩa đệm.

Nhóm 3 — Cơn đau xuất phát từ tạng trong ổ bụng

Bệnh lý thận và tiết niệu

Sỏi thận, sỏi niệu quản, viêm thận bể thận hay khối u thận đều có thể biểu hiện bằng đau mạn sườn và hông trái. Cơn đau do sỏi thường dữ dội thành cơn, quặn lên rồi dịu đi, lan xuống bẹn, kèm tiểu buốt, tiểu ra máu hoặc nước tiểu đục. Sốt kèm rét run gợi ý nhiễm khuẩn và cần xử trí sớm.

Bệnh viêm ruột mạn tính

Bệnh Crohn là tình trạng viêm mạn tính của đường tiêu hoá, có thể khởi phát ở nhiều độ tuổi. Người bệnh thường đau quặn bụng dưới, đau lan ra thắt lưng và hai bên hông, kèm tiêu chảy kéo dài, có khi lẫn máu, chán ăn, sụt cân và mệt mỏi dai dẳng. Khi cơn đau hông đi cùng rối loạn tiêu hoá kéo dài, đừng chỉ tìm nguyên nhân ở xương khớp.

Dấu hiệu cần đi khám ngay

Phần lớn trường hợp đau hông trái là lành tính và cải thiện khi nghỉ ngơi. Nhưng hãy đi khám không trì hoãn nếu bạn có một trong các tình huống sau:

• Đau dữ dội xuất hiện đột ngột sau ngã hoặc va đập, không đứng tỳ chân được.
• Sốt, rét run, hoặc vùng hông sưng nóng đỏ.
• Tiểu ra máu, tiểu buốt nhiều, hoặc bí tiểu.
• Tê hai chân, yếu chân tăng dần, mất kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện.
• Sụt cân không chủ đích, tiêu chảy ra máu kéo dài.
• Đau không giảm sau vài tuần dù đã nghỉ ngơi và thay đổi tư thế sinh hoạt.

Đi khám thì bác sĩ sẽ làm gì?

Bác sĩ bắt đầu bằng hỏi bệnh và khám thực thể: xác định điểm đau, kiểm tra biên độ vận động khớp háng, đánh giá cột sống và phản xạ thần kinh chi dưới. Tuỳ hướng nghĩ, các thăm dò có thể được chỉ định gồm chụp X-quang khung chậu và cột sống thắt lưng, siêu âm ổ bụng để khảo sát thận và tiết niệu, xét nghiệm máu và nước tiểu, và khi cần thì cộng hưởng từ để đánh giá đĩa đệm cùng phần mềm quanh khớp.

Nguyên tắc điều trị

Điều trị luôn bám theo nguyên nhân chứ không bám theo triệu chứng. Với nhóm cơ xương khớp, hướng xử trí thường gồm giảm tải cho khớp trong giai đoạn cấp, vật lý trị liệu để phục hồi tầm vận động và làm khoẻ nhóm cơ nâng đỡ, và trong một số trường hợp bác sĩ cân nhắc tiêm corticosteroid tại chỗ để kiểm soát viêm. Can thiệp ngoại khoa như dẫn lưu ổ áp xe, phẫu thuật thoát vị đĩa đệm hay thay khớp háng chỉ đặt ra khi có chỉ định rõ ràng.

Với nhóm nguyên nhân từ thận, tiết niệu hay đường tiêu hoá, người bệnh cần được chuyên khoa tương ứng điều trị — mọi biện pháp giảm đau đơn thuần chỉ làm mờ bệnh cảnh.

Những việc bạn tự làm được

• Chia lại nhịp làm việc và nghỉ ngơi, tránh ngồi hoặc đứng nguyên một tư thế quá lâu.
• Duy trì vận động nhẹ đều đặn như đi bộ, bơi, đạp xe chậm để giữ độ dẻo dai cho khớp, thay vì nằm bất động dài ngày.
• Ăn đủ chất, chú ý canxi và vitamin D; giữ cân nặng hợp lý để giảm tải cho khớp háng và cột sống.
• Ghi lại nhật ký cơn đau: xuất hiện lúc nào, tăng khi làm gì, giảm khi nào. Đây là thông tin có giá trị hơn bạn tưởng khi ngồi trước mặt bác sĩ.