Đau xương mu: hiểu về khớp mu, nguyên nhân và hướng xử trí

Xương mu nằm ở phần thấp nhất và ra trước nhất của khung chậu, chỗ mà bạn có thể sờ thấy ngay dưới vùng bụng dưới. Hai nửa khung chậu gặp nhau tại đây qua một khớp nhỏ gọi là khớp mu. Khớp này gần như không cử động trong sinh hoạt thường ngày, nên khi nó lên tiếng bằng cơn đau thì cảm giác rất lạ và khó gọi tên.

Đau vùng xương mu gặp ở nhiều lứa tuổi, phổ biến nhất ở phụ nữ mang thai và ở người vận động thể lực mạnh thường xuyên. Phần lớn trường hợp cải thiện được, nhưng cần đúng hướng và đủ kiên nhẫn.

Khớp mu hoạt động thế nào?

Giữa hai đầu xương mu có một đĩa sụn sợi làm lớp đệm, xung quanh là hệ dây chằng giữ cho khớp ổn định. Nhiệm vụ chính của khớp mu là truyền lực từ thân trên xuống hai chân và giữ khung chậu như một vòng kín vững chắc. Chính vì phải chịu lực liên tục mà khi lớp đệm hoặc dây chằng bị viêm, người bệnh thấy đau ngay khi đứng, khi đi, khi trở mình.

Nhận biết đau xương mu

Giai đoạn đầu, cảm giác thường rất nhẹ và dễ bị bỏ qua vì nhầm với mỏi cơ thông thường. Những biểu hiện hay gặp:

• Đau khu trú ngay giữa vùng xương mu, ấn vào thấy tăng rõ.
• Đau âm ỉ xen kẽ những lúc nhói buốt, có thể lan sang bẹn, mặt trong đùi hoặc bụng dưới.
• Nghe hoặc cảm thấy tiếng lục cục ở vùng khớp mu khi đứng lên, ngồi xuống, xoay người.
• Khó bước dài, khó dạng chân, lên xuống cầu thang thấy nặng nề.
• Đau tăng khi trở mình trên giường, khi đứng dồn trọng lượng lên một chân.

Vì sao khớp mu bị đau?

Thai kỳ và giai đoạn sau sinh

Đây là nhóm đông nhất. Trong thai kỳ, hệ dây chằng vùng chậu mềm và giãn ra để chuẩn bị cho cuộc sinh, khiến khớp mu lỏng hơn bình thường. Cộng thêm trọng lượng thai tăng dần dồn xuống khung chậu, khớp mu phải chịu tải lớn hơn hẳn. Đau thường rõ nhất ở những tháng cuối và có thể còn kéo dài một thời gian sau sinh.

Quá tải do vận động

Các môn đòi hỏi đổi hướng nhanh, sút bóng, chạy nước rút hay đá chân mạnh tạo lực kéo lặp đi lặp lại lên vùng bám của các cơ khép ở xương mu. Lâu ngày, vùng này viêm và đau. Đây là kiểu tổn thương do lặp lại chứ không phải do một cú va chạm duy nhất, nên người tập thường không nhớ nổi cơn đau bắt đầu từ hôm nào.

Chấn thương trực tiếp

Tai nạn giao thông, ngã đập vùng chậu hay va đập mạnh khi chơi thể thao có thể làm tổn thương khớp mu và mô quanh khớp, biểu hiện bằng đau nhức, sưng, đôi khi bầm tím tại chỗ. Trường hợp này cần được thăm khám để loại trừ tổn thương xương.

Thoái hoá và viêm khớp

Ở người lớn tuổi hoặc người có tiền sử bệnh khớp, lớp sụn đệm của khớp mu mòn dần làm khớp mất đi khả năng hấp thụ lực. Kết quả là cảm giác đau và cứng vùng chậu tăng theo thời gian, kèm giảm khả năng đi lại.

Tư thế sai kéo dài

Ngồi lệch trọng tâm sang một bên, ngồi vắt chéo chân, ngồi liên tục nhiều giờ mà không đứng dậy là thói quen rất phổ biến ở dân văn phòng. Nó khiến lực dồn không đều lên hai nửa khung chậu và làm khớp mu chịu tải bất cân xứng trong thời gian dài.

Cần phân biệt với những gì?

Không phải mọi cơn đau ở vùng bụng dưới sát xương mu đều là đau khớp mu. Bác sĩ thường phải loại trừ thêm:

• Nhiễm khuẩn đường tiết niệu — đau tức trên xương mu kèm tiểu buốt, tiểu rắt.
• Bệnh lý phụ khoa gây đau vùng chậu ở nữ.
• Thoát vị bẹn — khối phồng ở nếp bẹn, rõ hơn khi đứng hoặc rặn.
• Tổn thương cơ khép đùi, thường đau lệch sang một bên ở mặt trong đùi.

Điểm phân biệt hữu ích là vị trí đau và yếu tố làm đau tăng. Đau khớp mu thường đúng ở giữa, tăng khi đổi tư thế và khi dồn trọng lượng lên một chân, không kèm rối loạn tiểu tiện hay sốt.

Hướng xử trí

Giảm tải cho khớp

Đây là việc quan trọng nhất và cũng là việc hay bị bỏ qua nhất. Khớp đang viêm cần được nghỉ để lành. Hãy tạm dừng môn thể thao đang chơi, hạn chế đi bộ đường dài, tránh đứng lâu và tránh động tác dạng rộng hai chân. Nhiều cơn đau cấp dịu đi đáng kể chỉ sau vài ngày điều chỉnh như vậy.

Chườm nóng hoặc chườm lạnh

Chườm lạnh phù hợp trong những ngày đầu sau chấn thương hoặc khi đau bùng lên, giúp giảm phù nề và làm dịu cảm giác đau. Chườm ấm hợp hơn với tình trạng đau kéo dài do căng cơ, vì nhiệt làm giãn cơ và tăng tuần hoàn tại chỗ. Nhớ bọc khăn, không áp trực tiếp lên da.

Vật lý trị liệu

Đây là trụ cột của điều trị khi cơn đau kéo dài. Kỹ thuật viên sẽ hướng dẫn bài tập làm khoẻ nhóm cơ sàn chậu, cơ bụng sâu và cơ mông — những cơ giữ cho vòng chậu ổn định — kết hợp kéo giãn nhẹ nhàng và điều chỉnh dáng đi. Cường độ được tăng dần theo mức độ đáp ứng.

Điều chỉnh sinh hoạt

Nằm nghiêng và kẹp một chiếc gối giữa hai đầu gối khi ngủ giúp giữ khung chậu cân đối. Khi ra khỏi giường, hãy khép hai chân lại rồi mới xoay người ngồi dậy. Khi lên xuống xe, đưa cả hai chân cùng lúc thay vì bước từng chân.

Bao lâu thì đỡ và khi nào phải đi khám?

Khớp mu là cấu trúc chịu lực liên tục nên hồi phục chậm. Nhiều trường hợp cần vài tuần tới vài tháng kiên trì mới ổn định, và việc quay lại vận động mạnh quá sớm là lý do phổ biến khiến cơn đau tái đi tái lại.

Hãy đi khám sớm nếu cơn đau không giảm sau hai tuần tự chăm sóc, đau tới mức không đi lại được, có sốt hoặc sưng nóng đỏ tại chỗ, đau xuất hiện ngay sau một chấn thương mạnh, hoặc kèm theo tiểu buốt, tiểu ra máu. Việc tự dùng thuốc giảm đau kéo dài để cố duy trì sinh hoạt bình thường chỉ làm chậm chẩn đoán.