Đau sườn phải khi mang thai: khi nào là bình thường, khi nào phải đi khám ngay

Cảm giác tức và đau ở vùng dưới bờ sườn bên phải là than phiền rất quen thuộc của mẹ bầu, nhất là từ nửa sau thai kỳ. Đa số trường hợp bắt nguồn từ những thay đổi cơ học hoàn toàn bình thường của cơ thể khi tử cung lớn dần.

Tuy nhiên, đây cũng đúng là vị trí mà một vài biến chứng thai kỳ nghiêm trọng lựa chọn để phát tín hiệu đầu tiên. Vì vậy điều mẹ bầu cần nhất không phải là cách chịu đựng cơn đau, mà là khả năng nhận ra khi nào cơn đau ấy đang nói điều gì đó khác.

Vì sao vùng sườn phải hay bị đau khi mang thai?

Có ba thay đổi diễn ra song song trong thai kỳ:

• Tử cung lớn lên đẩy các tạng lên cao. Gan bị ép sát vào vòm hoành phải, khung sườn bị bè rộng ra để nhường chỗ, các cơ liên sườn phải căng liên tục.
• Nội tiết tố thay đổi. Progesterone và relaxin làm dây chằng cùng cơ vùng chậu, cột sống và lồng ngực mềm và giãn hơn bình thường, nên chỉ một động tác vặn mình cũng dễ gây căng đau.
• Trọng tâm cơ thể dịch chuyển ra trước. Lưng ưỡn hơn, cơ lưng và cơ thành ngực phải làm việc nhiều hơn để giữ thăng bằng.

Cộng thêm em bé càng lớn càng cựa quậy mạnh, gót chân hoặc mông thai nhi thúc vào vùng dưới sườn có thể gây đau nhói bất chợt rồi tự hết.

Cơn đau theo từng giai đoạn thai kỳ

Ba tháng đầu

Tử cung còn nhỏ nên đau sườn phải giai đoạn này ít khi do nguyên nhân cơ học của thai. Cần nghĩ nhiều hơn tới các nguyên nhân ngoài thai kỳ như bệnh gan mật, tiết niệu, tiêu hoá, và cần được bác sĩ đánh giá thay vì cho qua.

Ba tháng giữa

Đây là lúc khung sườn bắt đầu bè ra và dây chằng giãn rõ. Đau thường âm ỉ, đổi theo tư thế, đỡ hẳn khi mẹ bầu đứng dậy vươn người hoặc đổi bên nằm.

Ba tháng cuối

Giai đoạn đau nhiều nhất. Đáy tử cung lên tới sát bờ sườn, kèm theo thai máy mạnh và chứng ợ nóng do cơ vòng thực quản dưới giãn. Nhiều mẹ bầu mô tả cảm giác như bị chèn ép, khó hít sâu, ngồi lâu thì tức nặng. Đây cũng là giai đoạn cần cảnh giác nhất với tiền sản giật.

Những nguyên nhân bệnh lý cần được loại trừ

• Tiền sản giật. Đau hạ sườn phải hoặc đau vùng trên rốn là một trong các dấu hiệu cảnh báo, đi kèm tăng huyết áp và tổn thương cơ quan.
• Hội chứng HELLP. Một thể nặng liên quan tới tiền sản giật, gồm tan máu, tăng men gan và giảm tiểu cầu, có thể xuất hiện ở cuối thai kỳ hoặc ngay sau sinh.
• Sỏi mật và viêm túi mật. Thai kỳ làm túi mật co bóp chậm hơn nên dễ hình thành sỏi. Đau quặn sau bữa ăn nhiều dầu mỡ, lan ra sau lưng, kèm buồn nôn.
• Viêm thận bể thận. Nhiễm khuẩn tiết niệu tiến triển lên thận, biểu hiện sốt cao rét run, đau vùng hông lưng, tiểu buốt và tiểu rắt.
• Bệnh lý gan trong thai kỳ. Ứ mật trong gan thai kỳ thường gây ngứa dữ dội, nhất là lòng bàn tay bàn chân và về đêm.

Dấu hiệu bắt buộc đi khám sản khoa ngay

Hãy tới cơ sở y tế có khoa sản ngay, bất kể đang là ban đêm hay ngày nghỉ, nếu đau hạ sườn phải đi kèm bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây:

• Đau đầu nhiều, đau dai dẳng không đỡ khi nghỉ.
• Nhìn mờ, hoa mắt, thấy chớp sáng hoặc mất thị lực thoáng qua.
• Phù mặt, phù tay, phù chân tăng nhanh trong vài ngày.
• Buồn nôn và nôn nhiều ở giai đoạn cuối thai kỳ.
• Huyết áp đo tại nhà cao hơn bình thường.
• Ngứa toàn thân dữ dội, vàng da hoặc vàng mắt.
• Sốt cao, rét run, tiểu buốt.
• Đau dữ dội liên tục, bụng gò cứng, ra máu hoặc ra nước âm đạo.
• Thai máy ít hơn hẳn thường ngày.

Đau hạ sườn phải cộng với đau đầu, nhìn mờ và phù là bộ ba cần được kiểm tra huyết áp cùng xét nghiệm ngay, không tự theo dõi tại nhà.

Các cách giảm đau không dùng thuốc

Khi bác sĩ đã xác định cơn đau chỉ do nguyên nhân cơ học, mẹ bầu có thể áp dụng:

• Đổi tư thế thường xuyên, không ngồi hay đứng quá lâu một chỗ. Khi ngồi nên kê gối sau lưng, giữ lưng thẳng, tránh gập người về trước.
• Nằm nghiêng sang trái với gối kê giữa hai đầu gối và một gối đỡ bụng, giúp giảm chèn ép và cải thiện tuần hoàn.
• Vươn người và mở lồng ngực: giơ cao tay bên đau, hít vào chậm và sâu, giữ vài nhịp rồi thở ra. Động tác đơn giản này thường làm dịu ngay cảm giác chèn.
• Đi bộ nhẹ, tập yoga hoặc các bài tập dành riêng cho thai phụ, tốt nhất là có người hướng dẫn và đã hỏi ý kiến bác sĩ sản khoa.
• Chườm ấm nhẹ ở mức nhiệt vừa phải, không đặt trực tiếp lên da và không chườm lên bụng.
• Mặc quần áo rộng, tránh đồ bó chặt vùng bụng và ngực; cân nhắc đai đỡ bụng dành cho thai phụ.
• Chia nhỏ bữa ăn, hạn chế dầu mỡ và đồ cay, không nằm ngay sau ăn, kê cao đầu giường để giảm ợ nóng.
• Theo dõi cân nặng đều đặn theo hướng dẫn của bác sĩ, vì tăng cân quá nhanh làm áp lực lên khung sườn nặng thêm.

Không tự dùng bất kỳ thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm hay thảo dược nào trong thai kỳ. Nhiều hoạt chất quen thuộc với người bình thường lại có nguy cơ với thai nhi, đặc biệt ở ba tháng cuối. Mọi loại thuốc, kể cả thực phẩm chức năng, đều phải do bác sĩ sản khoa chỉ định sau khi cân nhắc lợi ích và nguy cơ.

Cuối cùng, đừng bỏ lỡ lịch khám thai định kỳ. Chính những lần đo huyết áp, xét nghiệm nước tiểu và siêu âm thường quy mới là công cụ phát hiện sớm các biến chứng, trước khi cơn đau kịp trở thành cấp cứu.