Đau vùng chậu ở nam giới: khi nào do xương khớp, khi nào do tiết niệu - sinh dục

Đau vùng chậu ở nam giới hay bị gọi chung chung là "đau xương chậu", nhưng đây là một vùng chật hẹp chứa rất nhiều cấu trúc khác nhau: xương, khớp, cơ, dây chằng, bàng quang, niệu đạo, tuyến tiền liệt và các bó thần kinh đi xuống chân. Cùng một cảm giác đau ở háng hay bụng dưới có thể xuất phát từ những cơ quan hoàn toàn khác nhau.

Vì vậy, việc đầu tiên không phải là tìm thuốc giảm đau, mà là khoanh vùng xem cơn đau đến từ hệ vận động hay từ đường tiết niệu - sinh dục. Hai hướng này được xử trí theo cách rất khác nhau.

Vùng chậu nam giới gồm những gì?

Khung chậu nằm nối tiếp phần cuối cột sống, phía trên hai xương đùi, tạo thành một cái vành đỡ toàn bộ trọng lượng thân trên và truyền lực xuống hai chân. Ở phía sau, khung chậu khớp với xương cùng; ở phía trước, hai nửa khung gặp nhau tại khớp mu. Bao quanh là lớp cơ dày của mông, đùi và sàn chậu.

Nằm gọn bên trong vành xương đó là bàng quang, niệu đạo, tuyến tiền liệt và đoạn cuối ống tiêu hoá. Chỉ cần một trong các cấu trúc này viêm hoặc căng giãn, người bệnh đã cảm nhận thành cơn đau lan toả ở bụng dưới và bẹn.

Nhóm 1 - Cơn đau bắt nguồn từ xương khớp và cột sống

Loãng xương

Từ tuổi trung niên trở đi, mật độ và cấu trúc xương giảm dần khiến bộ xương yếu đi. Nhiều người vẫn nghĩ loãng xương chỉ là chuyện của phụ nữ, thực tế nam giới lớn tuổi cũng gặp và thường phát hiện muộn hơn. Xương chậu loãng dễ đau âm ỉ khi đi lại nhiều và tăng nguy cơ gãy xương dù chỉ sau một cú ngã nhẹ.

Thoát vị đĩa đệm thắt lưng

Khối đĩa đệm lồi ra chèn vào rễ thần kinh gây đau ở bụng dưới hoặc vùng chậu, kèm tê bì, yếu chân, khó xoay trở. Đặc điểm gợi ý là cơn đau xuất hiện thành đợt, dữ dội đột ngột và tăng lên khi ho, hắt hơi hay cười lớn - những động tác làm tăng áp lực trong ổ bụng.

Quá tải cơ và dây chằng

Bê vác nặng sai tư thế, chạy bộ tăng cự ly đột ngột hay chơi thể thao có động tác sút, xoay người mạnh đều có thể làm căng nhóm cơ khép và các dây chằng quanh khớp mu, khớp cùng chậu. Kiểu đau này thường liên quan rõ tới vận động: nghỉ thì đỡ, hoạt động lại thì đau lên.

Nhóm 2 - Cơn đau bắt nguồn từ tiết niệu và sinh dục

Nhiễm trùng đường tiết niệu

Vi khuẩn từ vùng hậu môn ngược lên niệu đạo và bàng quang gây viêm. Ngoài đau tức bụng dưới, người bệnh thường tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đục hoặc lẫn máu. Đây là nhóm dấu hiệu rất có giá trị định hướng, cần được khám và làm xét nghiệm nước tiểu chứ không tự mua kháng sinh về uống.

Viêm tuyến tiền liệt

Tuyến tiền liệt nằm ngay dưới bàng quang, khi viêm sẽ gây đau sâu vùng chậu, đau lan ra tầng sinh môn, kèm rối loạn tiểu tiện và đôi khi đau khi xuất tinh. Tình trạng kéo dài không được điều trị có thể ảnh hưởng tới khả năng sinh sản, nên đây là nguyên nhân cần được loại trừ sớm ở nam giới trung niên.

Bệnh lây truyền qua đường tình dục

Một số tác nhân như lậu cầu hay Chlamydia gây viêm niệu đạo với biểu hiện tiết dịch bất thường ở dương vật, sưng đỏ, ngứa rát, tiểu buốt kèm đau vùng chậu. Người bệnh cần đi khám sớm và tạm ngừng quan hệ cho tới khi có kết luận, để tránh lây cho bạn tình.

Ba câu hỏi giúp khoanh vùng nguyên nhân

• Cơn đau có thay đổi theo tư thế và vận động không? Nếu đau tăng khi đi lại, cúi, bê vác và giảm khi nằm nghỉ, khả năng nghiêng về hệ vận động.
• Có triệu chứng đường tiểu đi kèm không? Tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đổi màu, tiết dịch niệu đạo đều hướng tới nhóm tiết niệu - sinh dục.
• Có tê bì hoặc yếu chân không? Dấu hiệu thần kinh gợi ý tổn thương từ cột sống thắt lưng chứ không phải tại khung chậu.

Ba câu hỏi này không thay thế chẩn đoán, nhưng giúp bạn mô tả đúng trọng tâm khi gặp bác sĩ và chọn đúng chuyên khoa để đăng ký khám.

Hướng xử trí theo nguyên tắc

Điều trị luôn bám theo nguyên nhân, nên chỉ được quyết định sau khi có chẩn đoán. Về nguyên tắc chung:

• Dùng thuốc - tuỳ nguyên nhân mà bác sĩ cân nhắc nhóm giảm đau, nhóm kháng viêm, thuốc giãn cơ hoặc kháng sinh. Tất cả đều cần kê đơn và theo dõi, không tự tăng liều, không tự kéo dài đợt dùng.
• Vật lý trị liệu - chườm ấm hoặc chườm lạnh tại chỗ, tập phục hồi theo hướng dẫn của kỹ thuật viên với các trường hợp do cơ, dây chằng, cột sống.
• Vận động phù hợp - đi bộ, bơi, các bài kéo giãn nhẹ nhàng giúp duy trì độ linh hoạt của cột sống và khớp háng. Tránh nằm bất động dài ngày.
• Ăn uống và sinh hoạt - bổ sung canxi, vitamin D, omega-3 từ thực phẩm; uống đủ nước khoảng 2 - 2,5 lít mỗi ngày; hạn chế rượu bia, thuốc lá; ngủ đủ và giữ tinh thần thoải mái.

Lượng nước nêu trên là con số tham khảo cho người trưởng thành khoẻ mạnh. Người có bệnh thận, bệnh tim hoặc đang phải hạn chế dịch cần theo chỉ dẫn riêng của bác sĩ.

Khi nào cần đi khám ngay?

• Đau vùng chậu kèm sốt, rét run hoặc tiểu ra máu.
• Bí tiểu, tiểu khó tăng dần trong vài ngày.
• Đau xuất hiện sau ngã hoặc va đập mạnh, không đứng tỳ chân được.
• Tê bì hai chân, yếu chân, rối loạn đại tiểu tiện.
• Đau âm ỉ kéo dài trên hai tuần dù đã nghỉ ngơi và điều chỉnh vận động.