Gan nhiễm mỡ độ 1: giai đoạn nhẹ nhất và cũng là cơ hội đảo ngược tốt nhất

Gan nhiễm mỡ độ 1 là mức nhẹ nhất trong ba mức của bệnh gan nhiễm mỡ. Phần lớn người bệnh biết mình mắc một cách tình cờ, khi đi siêu âm bụng trong đợt khám sức khoẻ tổng quát và nhận về dòng kết luận này.

Phản ứng thường thấy sau đó là bỏ qua, vì "mới độ 1, chưa sao cả". Đó là hiểu đúng một nửa: đúng là chưa gây hại nhiều, nhưng cũng chính vì thế mà đây là giai đoạn dễ đảo ngược nhất — cơ hội mà các độ sau không còn nữa.

Gan nhiễm mỡ độ 1 là gì?

Bình thường trong gan vẫn có một lượng mỡ nhỏ. Gan nhiễm mỡ là khi lượng mỡ tích tụ vượt quá mức cho phép. Theo cách phân độ nguồn tham khảo dẫn lại, dựa trên tỷ lệ mỡ so với trọng lượng gan:

• Độ 1 — mức nhẹ: mỡ chiếm khoảng 5% đến 10% trọng lượng gan.
• Độ 2 — mức vừa: khoảng 10% đến 25%.
• Độ 3 — mức nặng: trên 30%.

Đây là cách phân độ tham khảo. Trên thực tế, kết luận phân độ ghi trên phiếu siêu âm do bác sĩ chẩn đoán hình ảnh đưa ra dựa trên hình ảnh nhu mô gan.

Vì sao độ 1 là cơ hội vàng?

Ở mức này, tế bào gan mới ở tình trạng ứ mỡ chứ chưa bị viêm và chưa xơ hoá. Mô gan vẫn còn nguyên khả năng phục hồi. Nếu loại bỏ được nguyên nhân gây tích mỡ, lượng mỡ trong gan có thể giảm trở lại — nghĩa là bệnh đảo ngược được.

Ngược lại, nếu để nguyên, chuỗi tiến triển có thể là: độ 1 → độ 2 → độ 3 → viêm gan do thoái hoá mỡ → xơ gan. Càng đi xa trên chuỗi đó, khả năng quay lại càng ít.

Vì sao mỡ tích lại trong gan?

• Chế độ ăn nhiều chất béo và đường — gan chuyển phần đường dư thừa thành mỡ rồi giữ lại ngay tại chỗ.
• Thừa cân, béo phì.
• Rượu bia và thuốc lá.
• Lối sống ít vận động.
• Bệnh nền — rối loạn lipid máu và đái tháo đường là hai bệnh đi kèm rất thường gặp, và chúng làm bệnh tiến triển nhanh hơn.

Điểm đáng chú ý: gần như toàn bộ nhóm nguyên nhân này đều thay đổi được bằng quyết định của chính người bệnh.

Dấu hiệu — hầu như không có

Ở độ 1, bệnh thường không gây triệu chứng và không ảnh hưởng rõ tới chức năng gan. Đó là lý do bệnh được phát hiện tình cờ qua siêu âm.

Một số ít người có thể gặp: cảm giác tức nhẹ vùng gan (hạ sườn phải), chán ăn, buồn nôn, rối loạn tiêu hoá. Các dấu hiệu nặng hơn như vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu thường gợi ý một vấn đề khác về gan, cần đi khám để làm rõ chứ không nên quy cho gan nhiễm mỡ độ 1.

Điều trị: trọng tâm không nằm ở thuốc

Cần nói rõ ngay: hiện chưa có thuốc đặc trị cho gan nhiễm mỡ. Ở độ 1, hướng xử lý chủ yếu là thay đổi lối sống, điều chỉnh chế độ ăn và kiểm soát bệnh nền.

Có một số thuốc và chế phẩm được dùng để hỗ trợ chức năng gan hoặc để kiểm soát mỡ máu, đường huyết. Nhưng việc có cần dùng hay không, dùng gì và dùng bao lâu là chỉ định của bác sĩ sau khi đã đánh giá tình trạng gan và các bệnh kèm theo. Tự mua uống — kể cả các sản phẩm được giới thiệu là "mát gan, giải độc gan" — không giúp giảm mỡ trong gan mà còn tăng gánh nặng chuyển hoá cho chính lá gan đang có vấn đề.

Sáu việc cần làm ngay khi nhận kết quả độ 1

• Giảm cân từ từ nếu thừa cân — giảm chậm và đều có hiệu quả hơn hẳn giảm cấp tốc, vốn có thể làm gan nặng thêm.
• Cắt rượu bia.
• Vận động đều — tối thiểu là đi bộ nhanh mỗi ngày, duy trì đủ ngày trong tuần.
• Kiểm tra mỡ máu và đường huyết — hai chỉ số này thường đi cùng gan nhiễm mỡ và cần được kiểm soát song song.
• Rà lại thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng, đưa danh sách cho bác sĩ hoặc dược sĩ xem.
• Siêu âm và xét nghiệm men gan lại theo hẹn để biết mình đang đi theo hướng nào.

Nên hạn chế những gì?

• Thức ăn nhanh và đồ đóng hộp — nhiều dầu mỡ, làm tăng mỡ máu và tích thêm mỡ trong gan.
• Chất béo bão hoà — mỡ động vật, nội tạng; nhiều calo, dễ gây thừa cân.
• Thực phẩm nhiều đường — bánh kẹo, nước ngọt. Đường dư sẽ được chuyển thành mỡ ngay tại gan.
• Rượu bia và đồ uống có cồn — gây tổn thương tế bào gan và cản trở gan chuyển hoá chất béo.

Thay vào đó, ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, cá và chất béo lành mạnh như dầu ô liu, các loại hạt.