Gan to là dấu hiệu của bệnh gì và khi nào thực sự đáng lo?

Gan to là tình trạng lá gan vượt quá kích thước bình thường, thường được phát hiện ở vùng dưới bờ sườn phải. Trong y khoa, đây không được xem là một bệnh riêng mà là một dấu hiệu — giống như sốt hay sụt cân, nó chỉ ra rằng có điều gì đó đang xảy ra bên trong.

Vì vậy câu hỏi đúng không phải "gan to có nguy hiểm không" mà là "gan to vì nguyên nhân gì". Cùng một dấu hiệu, hậu quả có thể rất khác nhau.

Gan to được phát hiện bằng cách nào?

Thông thường bác sĩ phát hiện khi thăm khám bụng và sờ thấy bờ gan vượt xuống dưới bờ sườn phải. Kết luận được xác nhận và đo đạc chính xác hơn bằng siêu âm bụng; khi cần đánh giá kỹ hơn về cấu trúc hoặc khối bất thường thì dùng chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ.

Nhiều trường hợp gan to hoàn toàn im lặng và chỉ tình cờ lộ ra khi đi khám sức khoẻ định kỳ.

Các nhóm nguyên nhân chính

Viêm gan

Gan viêm thì phù nề và to lên. Nguyên nhân gây viêm có thể là virus viêm gan A, B, C, D, E; là rượu ở người uống nhiều trong thời gian dài; hoặc là thuốc và hoá chất có độc tính trên gan. Viêm kéo dài dẫn tới hình thành mô sẹo trong gan.

Tích mỡ trong gan

Gan nhiễm mỡ làm thể tích gan tăng lên. Nhóm này hay gặp ở người béo phì và người mắc đái tháo đường, vì tình trạng đề kháng insulin thúc đẩy mỡ đọng lại trong gan.

Bệnh tự miễn

Trong viêm gan tự miễn, chính hệ miễn dịch của cơ thể tấn công nhầm tế bào gan, gây viêm mạn tính và làm gan to.

Khối u tại gan

Có hai khả năng. U lành tính như adenoma hay u máu trong gan thường làm gan to nhưng không mang tính chất nguy hiểm như ung thư. U ác tính thì gồm ung thư gan nguyên phát và ung thư từ cơ quan khác di căn tới gan — đây là tình huống nghiêm trọng nhất trong danh sách nguyên nhân.

Nhiễm trùng và ký sinh trùng

Một số nhiễm khuẩn, hoặc áp xe gan do amip, cũng làm gan to lên kèm theo sốt và đau vùng gan.

Nguyên nhân ngoài gan

Bệnh chuyển hoá như bệnh Wilson gây ứ đọng đồng trong gan; suy tim làm máu ứ lại ở gan khiến gan to ra; đái tháo đường cũng góp phần qua con đường tích mỡ.

Triệu chứng thường đi kèm

• Đau hoặc tức vùng bụng trên bên phải — nơi gan nằm.
• Mệt mỏi, kèm chán ăn, buồn nôn hoặc nôn.
• Vàng da và vàng mắt — xuất hiện khi chức năng gan suy giảm làm bilirubin tăng trong máu.
• Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu — cũng do bilirubin tăng.
• Ngứa da kéo dài không rõ nguyên nhân.

Triệu chứng đi kèm nào xuất hiện phụ thuộc vào nguyên nhân và giai đoạn bệnh, nên đây cũng là thông tin quan trọng cần mô tả rõ cho bác sĩ.

Những biến chứng có thể gặp

Điều đáng lo ở gan to không nằm ở kích thước, mà ở bệnh nền dẫn tới nó và những hệ quả nếu bệnh nền đó không được xử lý:

• Suy chức năng gan — gan không còn đảm nhiệm nổi các nhiệm vụ chuyển hoá, dẫn tới tích tụ chất độc, hạ đường huyết, rối loạn đông máu.
• Tăng áp lực tĩnh mạch cửa — máu từ ổ bụng phải đi qua gan trước khi về tim; khi dòng chảy bị cản, áp lực dồn lên hệ tĩnh mạch. Hậu quả là giãn tĩnh mạch thực quản có thể vỡ gây xuất huyết tiêu hoá, cổ trướng làm bụng to, lách to, trĩ và bệnh não gan.
• Tử vong — thường là hậu quả của xơ gan hoặc ung thư gan giai đoạn muộn.

Hướng xử trí đi theo nguyên nhân

Bước bắt buộc đầu tiên là chẩn đoán nguyên nhân bằng xét nghiệm máu, siêu âm gan và chẩn đoán hình ảnh khi cần. Không có cách nào "điều trị gan to" chung chung, bởi mỗi nguyên nhân có hướng xử lý riêng:

• Viêm gan virus B có thể được điều trị bằng thuốc kháng virus đường uống; viêm gan C hiện có nhóm thuốc kháng virus tác dụng trực tiếp. Việc chọn thuốc và thời gian dùng hoàn toàn do bác sĩ chuyên khoa quyết định.
• Gan nhiễm mỡ tập trung vào giảm cân, điều chỉnh khẩu phần, vận động và kiểm soát bệnh nền.
• Xơ gan hướng tới ngăn tiến triển và xử lý biến chứng theo từng giai đoạn.
• Ung thư gan có phác đồ riêng tuỳ giai đoạn, do bác sĩ chuyên khoa ung bướu và gan mật đảm nhiệm.

Khi nào cần đi khám ngay

Hãy tới cơ sở y tế sớm nếu bụng to nhanh, vàng da mới xuất hiện, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, sốt kèm đau vùng gan, hoặc lơ mơ và thay đổi ý thức. Những dấu hiệu này gợi ý biến chứng cần được xử trí kịp thời chứ không thể theo dõi tại nhà.