Thuốc điều trị gan nhiễm mỡ đã đi tới đâu? Các hướng tác động và giới hạn của chúng

Gan nhiễm mỡ là bệnh đang phổ biến lên rất nhanh trên toàn thế giới, và nó liên quan trực tiếp tới xơ gan cùng ung thư biểu mô tế bào gan. Nhưng khi tìm thuốc điều trị, người bệnh sẽ gặp một thực tế bất ngờ: số thuốc được phê duyệt riêng cho bệnh này gần như không có.

Hiện đã có thuốc điều trị đích cho gan nhiễm mỡ không do rượu được phê duyệt ở một số nước, dành riêng cho nhóm người bệnh chưa xơ gan, có mức xơ hoá từ trung bình tới nặng. Nhiều thuốc khác vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu.

Việc một thuốc được phê duyệt ở nước ngoài không đồng nghĩa với việc thuốc đó đã được cấp phép lưu hành và có chỉ định tại Việt Nam. Người bệnh cần hỏi bác sĩ điều trị về các lựa chọn hiện có trong nước, bài viết chủ ý không nêu tên thuốc hay mốc phê duyệt cụ thể.

Vì sao khó có thuốc đặc trị?

Gan nhiễm mỡ không phải một tổn thương đơn lẻ mà là điểm hội tụ của nhiều rối loạn: mất cân bằng giữa việc tích luỹ và đào thải chất béo trung tính tại gan, tình trạng kháng insulin, béo phì, rối loạn lipid máu và stress oxy hoá.

Vì có nhiều đầu mối cùng góp phần, không dễ tìm một hoạt chất can thiệp trúng toàn bộ chuỗi. Đó là lý do phần lớn thuốc đang được dùng thực chất là thuốc của các bệnh đi kèm.

Các hướng tác động đang được dùng và nghiên cứu

Nhóm tăng độ nhạy với insulin

Kháng insulin được xem là cơ chế trung tâm trong tiến triển của gan nhiễm mỡ không do rượu. Vì vậy các thuốc làm tăng độ nhạy insulin được nghiên cứu để cải thiện tình trạng nhiễm mỡ và hạ men gan.

Giới hạn: một số thuốc trong nhóm này có các tác dụng không mong muốn đáng kể — tăng cân, phù nề, ảnh hưởng tới tim và mật độ xương — nên việc dùng phải cân nhắc rất kỹ theo từng người bệnh.

Nhóm hạ lipid máu

Vì gan nhiễm mỡ gắn chặt với béo phì và rối loạn lipid máu, các thuốc hạ mỡ máu được thử nghiệm với mục tiêu cải thiện chuyển hoá và giảm nguy cơ tim mạch đi kèm.

Giới hạn: chính nhóm thuốc này có thể gây tăng men gan và tăng men cơ, đặc biệt ở liều cao, ở người cao tuổi hoặc khi phối hợp với một số kháng sinh. Vì vậy người đã có bệnh gan cần được theo dõi sát khi dùng.

Nhóm chống viêm và chống xơ hoá

Một số hoạt chất được nghiên cứu với hy vọng chặn tiến triển của bệnh, nhưng thường kèm tác dụng không mong muốn trên đường tiêu hoá như buồn nôn, nôn.

Nhóm thuốc tim mạch tác động lên hệ renin — angiotensin

Được nghiên cứu với mục tiêu hạn chế viêm tại gan.

Giới hạn: có thể gây chóng mặt, tăng kali máu, phù, tiêu chảy. Nhóm này chống chỉ định với phụ nữ mang thai hoặc nghi ngờ có thai, và không dùng cho người chức năng thận kém.

Nhóm chất chống oxy hoá

Vì stress oxy hoá được xem là một yếu tố thúc đẩy bệnh tiến triển, các vitamin có tính chống oxy hoá — đặc biệt nhóm tan trong dầu — được nghiên cứu như một hướng hỗ trợ.

Giới hạn quan trọng: vitamin tan trong dầu tích luỹ trong cơ thể, nên dùng liều cao kéo dài không an toàn. Bài viết chủ ý không nêu liều — đây là phần bắt buộc phải theo chỉ định của bác sĩ.

Điều cần rút ra từ danh sách trên

Ba điểm chung của tất cả các nhóm:

• Đều là thuốc kê đơn, cần bác sĩ chỉ định và theo dõi bằng xét nghiệm.
• Đều có tác dụng không mong muốn thực sự, có nhóm còn chống chỉ định rõ ràng. Không có nhóm nào "lành, uống thêm cho yên tâm".
• Đều tác động vào bệnh đi kèm chứ không xoá được mỡ trong gan.

Vì vậy, việc tự tìm mua thuốc theo tên đọc được trên mạng là việc vừa không hiệu quả vừa nguy hiểm — nhất là với người đã có men gan cao.

Phần hiệu quả nhất vẫn nằm ngoài đơn thuốc

Với tuyệt đại đa số người bệnh gan nhiễm mỡ, những can thiệp sau vẫn cho kết quả rõ ràng nhất và không có tác dụng phụ:

• Giảm cân từ từ nếu thừa cân — đây là biện pháp có bằng chứng mạnh nhất.
• Vận động đều đặn, kể cả khi cân nặng chưa thay đổi nhiều.
• Cắt rượu bia.
• Giảm đường tinh luyện và chất béo bão hoà, tăng rau xanh và chất xơ.
• Kiểm soát tốt đường huyết và mỡ máu theo hướng dẫn của bác sĩ.

Việc nên làm ngay

Nếu bạn vừa nhận kết luận gan nhiễm mỡ, hãy đi khám để đánh giá đầy đủ: men gan, mỡ máu, đường huyết, và mức độ xơ hoá gan nếu bác sĩ thấy cần. Có bộ thông tin đó, bác sĩ mới xác định được bạn thuộc nhóm chỉ cần thay đổi lối sống hay nhóm cần can thiệp bằng thuốc — và đó là câu trả lời cá nhân hoá, không có sẵn trong bất kỳ bài viết nào.