Ung thư dạ dày giai đoạn sớm: nhận biết, chẩn đoán và hướng điều trị

Ung thư dạ dày nằm trong nhóm ung thư có gánh nặng lớn nhất toàn cầu — theo số liệu GLOBOCAN 2022, bệnh đứng thứ 5 cả về số ca mắc mới lẫn số ca tử vong. Nghịch lý là giai đoạn sớm — giai đoạn có cơ hội chữa khỏi cao nhất — lại gần như không có triệu chứng đặc hiệu.

Thế nào là ung thư dạ dày giai đoạn sớm?

Về mặt giải phẫu bệnh, ung thư dạ dày giai đoạn sớm là khi tế bào ác tính mới khu trú ở lớp niêm mạc, chưa xâm lấn sâu xuống lớp dưới niêm mạc và lớp cơ của thành dạ dày. Ở mức tổn thương này, thành dạ dày chưa bị phá vỡ nên hầu như không gây chảy máu hay đau rõ rệt.

Chính vì vậy, phần lớn ca bệnh giai đoạn sớm được phát hiện tình cờ: bệnh nhân đi nội soi vì lý do khác — đau thượng vị, trào ngược, thiếu máu chưa rõ nguyên nhân, hoặc tầm soát định kỳ.

Những dấu hiệu cần cảnh giác

Các triệu chứng dưới đây đều không đặc hiệu và hoàn toàn có thể do viêm loét dạ dày lành tính. Điều đáng lưu ý là chúng kéo dài, không đáp ứng với điều trị thông thường, hoặc xuất hiện ở người trên 40 tuổi lần đầu.

Đau vùng thượng vị

Ban đầu chỉ là cảm giác cồn cào, tức nhẹ trên rốn, không theo bữa ăn rõ ràng. Khi tổn thương lan qua lớp niêm mạc, cơn đau trở nên âm ỉ và dai dẳng hơn.

Khó tiêu, đầy hơi, ợ nóng

Cảm giác no rất nhanh — mới ăn được vài thìa đã thấy đầy — là biểu hiện hay bị bỏ qua nhất. Người bệnh thường tự cho là "dạ dày yếu" và dùng thuốc giảm tiết acid kéo dài mà không đi nội soi.

Chán ăn, sợ thịt

Mất cảm giác ngon miệng, đặc biệt là ác cảm với thịt đỏ, là triệu chứng cổ điển được mô tả trong ung thư dạ dày.

Buồn nôn, nôn, nôn ra máu

Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen là dấu hiệu xuất huyết tiêu hoá — cần đến cơ sở y tế ngay, không chờ đợi.

Mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân

Khối u làm tăng nhu cầu chuyển hoá và có thể gây mất máu rỉ rả dẫn tới thiếu máu. Bệnh nhân thấy yếu, xanh xao, sụt cân dù không kiêng khem.

Ai có nguy cơ cao hơn?

• Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori mạn tính.
• Viêm teo niêm mạc dạ dày, dị sản ruột, polyp tuyến dạ dày.
• Tiền sử gia đình có người mắc ung thư dạ dày.
• Chế độ ăn nhiều muối, thực phẩm muối chua, hun khói; ít rau quả tươi.
• Hút thuốc lá; lạm dụng rượu bia.
• Người đã cắt bán phần dạ dày vì bệnh lành tính nhiều năm trước.

Chẩn đoán bằng cách nào?

Nội soi dạ dày kèm sinh thiết — tiêu chuẩn vàng

Ống soi mềm có camera độ phân giải cao được đưa qua đường miệng, cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc và bấm sinh thiết vùng nghi ngờ. Chỉ có kết quả giải phẫu bệnh từ mẫu sinh thiết mới khẳng định được chẩn đoán ung thư.

Chẩn đoán hình ảnh bổ sung

Chụp cắt lớp vi tính (CT) ổ bụng, cộng hưởng từ (MRI) hay siêu âm nội soi được sử dụng để đánh giá mức độ xâm lấn thành dạ dày, tình trạng hạch vùng và di căn xa — tức là để xếp giai đoạn, phục vụ cho việc chọn phác đồ.

Hướng điều trị giai đoạn sớm

Phẫu thuật là phương pháp điều trị chính. Tuỳ mức xâm lấn, bác sĩ có thể lựa chọn:

• Cắt tách niêm mạc qua nội soi khi tổn thương còn khu trú ở lớp niêm mạc, đủ tiêu chuẩn — bảo tồn được toàn bộ dạ dày.
• Cắt bán phần hoặc toàn bộ dạ dày kèm nạo vét hạch khi khối u đã xâm lấn sâu hơn hoặc có hạch di căn.
• Hoá trị bổ trợ sau mổ trong một số trường hợp, nhằm giảm nguy cơ tái phát. Chỉ định, phác đồ và liều lượng do bác sĩ chuyên khoa ung bướu quyết định trên từng người bệnh cụ thể.

Những câu hỏi người bệnh hay đặt ra

Ung thư dạ dày giai đoạn sớm có chữa khỏi được không?

Có thể chữa khỏi nếu khối u được cắt bỏ triệt để khi còn khu trú. Đây chính là lý do việc phát hiện sớm quan trọng đến vậy. Ở giai đoạn muộn, mục tiêu điều trị chuyển sang kiểm soát bệnh và duy trì chất lượng sống, phối hợp phẫu thuật, hoá trị, xạ trị, liệu pháp miễn dịch và chăm sóc giảm nhẹ.

Sống được bao lâu?

Tiên lượng phụ thuộc giai đoạn. Giai đoạn 1 thường được chia nhỏ:

• Giai đoạn 1A — khối u còn nông, chưa di căn hạch: tỷ lệ sống sau 5 năm có thể đạt khoảng 71%.
• Giai đoạn 1B — đã xâm lấn sâu hơn hoặc có hạch lân cận: tỷ lệ thấp hơn 1A.

Các con số này là thống kê quần thể mang tính tham khảo, không dự đoán được kết quả của một cá nhân cụ thể.

Có cách nào giảm nguy cơ không?

Điều trị tiệt trừ H. pylori khi có chỉ định, giảm muối và thực phẩm muối chua, tăng rau quả tươi, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, và nội soi tầm soát định kỳ nếu thuộc nhóm nguy cơ cao.