Ung thư dạ dày: từ nguyên nhân, 5 giai đoạn đến cách phòng ngừa chủ động

Ung thư dạ dày là một trong những bệnh ung thư phổ biến tại Việt Nam. Theo nguồn tham khảo, đây là bệnh ung thư có tỷ lệ tử vong chỉ xếp sau ung thư phổi và ung thư gan trong nước. Nhưng cùng nguồn đó cũng đưa ra một con số đáng chú ý theo chiều ngược lại: nếu được phát hiện ở giai đoạn khởi phát, khả năng điều trị thành công có thể lên tới khoảng 90%.

Cả hai con số trên là số liệu tham khảo mang tính định hướng. Chúng cho thấy một điều: khoảng cách giữa "nguy hiểm" và "chữa được" của bệnh này gần như nằm trọn ở thời điểm phát hiện.

Bản chất của bệnh

Ung thư dạ dày xảy ra khi các tế bào ở thành dạ dày tăng sinh mất kiểm soát, tạo thành khối u ác tính. Khối u lớn dần, xâm lấn sâu qua các lớp của thành dạ dày, rồi có thể lan tới hạch bạch huyết và di căn tới cơ quan xa.

Năm giai đoạn — hiểu để biết mình đang ở đâu

Bệnh được chia thành năm giai đoạn, đánh số từ 0. Cách chia này quyết định toàn bộ hướng điều trị và tiên lượng:

• Giai đoạn 0 — tế bào ác tính mới khu trú ở lớp niêm mạc, chưa xâm lấn xuống sâu.
• Giai đoạn 1 — tổn thương đã ăn qua lớp niêm mạc xuống lớp kế tiếp của thành dạ dày.
• Giai đoạn 2 — khối u xâm lấn sâu hơn nữa vào thành dạ dày.
• Giai đoạn 3 — tế bào ung thư đã lan tới hạch bạch huyết và có thể xâm lấn cơ quan lân cận.
• Giai đoạn 4 — giai đoạn cuối, bệnh đã di căn xa; tiên lượng nặng và mục tiêu điều trị chuyển sang kiểm soát bệnh, giảm triệu chứng, duy trì chất lượng sống.

Vì sao mắc bệnh?

Nhóm yếu tố có thể thay đổi được

• Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori — thủ phạm của phần lớn các trường hợp loét dạ dày và là yếu tố nguy cơ hàng đầu của ung thư dạ dày. Đây là yếu tố có thể phát hiện bằng xét nghiệm và điều trị được khi có chỉ định.
• Chế độ ăn — nhiều thực phẩm muối chua, hun khói, đồ nướng, thực phẩm để lâu và chứa chất bảo quản; ít rau quả tươi.
• Thuốc lá và rượu bia.
• Viêm dạ dày mạn tính không được theo dõi — kéo dài nhiều năm mà chỉ tự dùng thuốc giảm tiết acid, không nội soi kiểm tra.

Nhóm yếu tố không thay đổi được

• Yếu tố di truyền và tiền sử gia đình có người mắc ung thư dạ dày.
• Tuổi — nguy cơ tăng dần theo tuổi, dù bệnh đang được ghi nhận ở người trẻ nhiều hơn trước.

Không thay đổi được không có nghĩa là bó tay: đó chính là nhóm cần tầm soát sớm và đều hơn người bình thường.

Bệnh biểu hiện thế nào?

Điểm khó của ung thư dạ dày là các triệu chứng đều trùng với bệnh dạ dày lành tính:

• Đau hoặc khó chịu âm ỉ vùng bụng trên.
• Ợ chua, đầy bụng sau ăn, buồn nôn.
• Chán ăn, mau no — ăn rất ít đã thấy đầy.
• Mệt mỏi, cơ thể suy nhược.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân dù ăn uống như cũ.
• Rối loạn tiêu hoá kéo dài, thay đổi tính chất phân.

Vì vậy tiêu chí đáng lưu ý không phải là có triệu chứng gì, mà là: triệu chứng kéo dài, không đỡ với điều trị thông thường, hoặc xuất hiện lần đầu ở người trên 40 tuổi. Gặp một trong ba tình huống đó, cần đi nội soi thay vì tiếp tục tự mua thuốc.

Phòng ngừa chủ động

• Xử lý H. pylori khi có chỉ định — đi khám để được xét nghiệm và điều trị đúng, không tự dùng kháng sinh.
• Giảm muối và thực phẩm muối chua — dưa muối, cà muối, thịt hun khói, đồ nướng cháy. Đây là nhóm sinh ra hợp chất có hại cho niêm mạc dạ dày.
• Tăng rau quả tươi, chất xơ và vitamin, ưu tiên bữa tự nấu để kiểm soát được nguyên liệu.
• Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia.
• Nội soi tầm soát định kỳ với người thuộc nhóm nguy cơ cao, theo lịch bác sĩ chỉ định.

Điều đáng nhớ nhất

Với ung thư dạ dày, gần như toàn bộ khác biệt về kết quả điều trị nằm ở thời điểm phát hiện. Một lần nội soi khi triệu chứng còn mơ hồ có giá trị lớn hơn nhiều so với hàng tháng tự dùng thuốc dạ dày mua ở ngoài. Nếu bạn đã có bệnh dạ dày mạn hoặc có người thân từng mắc ung thư đường tiêu hoá, hãy chủ động hỏi bác sĩ về lịch tầm soát phù hợp với mình.