Ung thư gan giai đoạn cuối: dấu hiệu, mục tiêu điều trị và chăm sóc giảm nhẹ

Ung thư gan giai đoạn cuối là khi khối u đã lớn và tế bào ác tính đã lan tới các cơ quan khác. Ở giai đoạn này, câu hỏi trọng tâm không còn là "chữa khỏi bằng cách nào" mà là "làm sao để người bệnh đỡ đau, ăn được, ngủ được và sống thêm được nhiều thời gian có chất lượng".

Hiểu đúng các dấu hiệu và mục tiêu điều trị ở chặng này giúp gia đình bớt hoảng loạn và biết lúc nào cần đưa người bệnh tới viện.

Chín biểu hiện thường gặp

Vàng da, vàng mắt

Đây là dấu hiệu dễ nhận ra nhất. Khối u lớn chèn ép đường dẫn mật, khả năng chuyển hoá và thải bilirubin giảm, sắc tố vàng đọng lại trong máu rồi nhuộm vàng da và củng mạc mắt.

Chảy máu đường tiêu hoá

Là biểu hiện nặng nhất trong nhóm. Tăng áp lực tĩnh mạch cửa làm giãn các tĩnh mạch thực quản, khi vỡ sẽ gây mất máu cấp. Biểu hiện là nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen — đây là tình huống cấp cứu, phải đưa người bệnh đến bệnh viện ngay lập tức, không xử trí tại nhà.

Cổ trướng

Dịch tích tụ trong ổ bụng làm bụng chướng căng, khó chịu, ăn kém. Thường đi kèm phù hai chi dưới.

Đau bụng vùng hạ sườn phải

Cơn đau có thể liên tục hoặc từng đợt, do khối u chèn ép và do bệnh đã lan tới cơ quan lân cận. Một phần cơn đau cũng có thể là hệ quả của quá trình điều trị.

Khối u sờ thấy được ở bụng

Khi u đủ lớn, có thể sờ thấy một mảng chắc dưới bờ sườn phải. Thường đi kèm suy kiệt thể chất, rụng tóc và các mao mạch hình sao trên da.

Sụt cân nhanh và mệt mỏi liên tục

Người bệnh mệt cả khi nằm nghỉ, chán ăn, kén ăn. Nguồn tham khảo ghi nhận có trường hợp sụt 5–6 kg chỉ trong vòng một tháng.

Khó thở

Cảm giác tức ngực, thở khò khè, hụt hơi, có thể do dịch cổ trướng đẩy cơ hoành lên hoặc do bệnh ảnh hưởng tới hô hấp.

Buồn nôn và nôn

Có thể do khối u chèn ép đường tiêu hoá, cũng có thể là tác dụng không mong muốn của các thuốc đang dùng. Đây là triệu chứng cần báo lại bác sĩ vì có hướng xử trí.

Rối loạn tiêu hoá

Chức năng gan suy giảm nghiêm trọng kéo theo đầy hơi, khó tiêu, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài.

Bệnh đã đi tới đây bằng con đường nào?

Theo thống kê được nguồn tham khảo dẫn lại, khoảng 80% trường hợp ung thư gan giai đoạn cuối xuất phát từ nền xơ gan. Xơ gan do viêm gan B hoặc viêm gan C có thể dẫn tới khối u sau một khoảng thời gian rất dài — nguồn ghi nhận mốc 20–40 năm. Bên cạnh đó vẫn có những trường hợp nhiễm virus viêm gan mà chưa từng xơ gan vẫn xuất hiện ung thư gan.

Đây là số liệu tham khảo mang tính định hướng, dùng để hiểu cơ chế bệnh chứ không để tự tính nguy cơ cho bản thân.

Các nguyên nhân góp phần khác được nhắc tới gồm rượu bia dùng nhiều và kéo dài, tình trạng ứ đọng sắt trong cơ thể, và aflatoxin — độc tố của nấm mốc có trong lạc, đậu, ngũ cốc bị mốc. Nguồn cũng đề cập tới việc dùng thuốc tránh thai kéo dài có liên quan tới u tuyến gan; đây là vấn đề cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản phụ khoa chứ không tự ngừng thuốc.

Mục tiêu điều trị đổi hướng

Ở giai đoạn cuối, trọng tâm chuyển sang kiểm soát triệu chứng, giảm đau, duy trì chất lượng sống và kéo dài thời gian sống. Các hướng thường được cân nhắc:

• Điều trị nâng đỡ — kiểm soát đau, chống buồn nôn, dẫn lưu dịch cổ trướng khi cần, hỗ trợ dinh dưỡng.
• Hoá trị, xạ trị hoặc điều trị toàn thân trong những trường hợp thể trạng còn cho phép.
• Ghép gan — chỉ đặt ra khi người bệnh còn đủ tiêu chuẩn rất chặt chẽ và tìm được nguồn gan phù hợp.

Mọi loại thuốc giảm đau ở giai đoạn này đều phải do bác sĩ kê và theo dõi. Tự tăng liều hoặc tự phối hợp thuốc mua ngoài là việc nguy hiểm, nhất là khi gan đã suy.

Chăm sóc giảm nhẹ — phần quan trọng không kém

• Chia nhỏ bữa ăn, ưu tiên món mềm, dễ nuốt; không ép ăn khi người bệnh buồn nôn.
• Theo dõi cân nặng, lượng nước tiểu và vòng bụng để phát hiện sớm cổ trướng tăng.
• Ghi lại mức đau theo ngày để bác sĩ điều chỉnh thuốc đúng, thay vì mô tả chung chung.
• Chú ý các dấu hiệu phải đi viện ngay: nôn ra máu, phân đen, lú lẫn hoặc ngủ gà bất thường, khó thở tăng, sốt cao.
• Đừng bỏ qua phần tâm lý — cả của người bệnh lẫn người chăm sóc. Đây là chặng đường dài và người nhà cũng cần được nghỉ và được hỗ trợ.

Phòng ngừa từ rất sớm

• Tiêm vắc-xin phòng viêm gan B. Hiện chưa có vắc-xin phòng viêm gan C, nên với bệnh này việc phòng dựa vào tránh phơi nhiễm máu và dịch cơ thể — không dùng chung bơm kim tiêm, dao cạo, bàn chải; bảo đảm dụng cụ y tế và làm móng, xăm được tiệt trùng.
• Không uống rượu bia, hoặc giảm tới mức thấp nhất.
• Ăn uống lành mạnh, không dùng thực phẩm đã mốc.
• Vận động đều, duy trì cân nặng hợp lý.
• Người đã có viêm gan B, viêm gan C hoặc xơ gan: khám và theo dõi định kỳ theo lịch bác sĩ hẹn — đây là biện pháp có giá trị nhất trong nhóm này.