Ung thư gan nguyên phát: gánh nặng ở Việt Nam, nguyên nhân và hướng điều trị

Ung thư gan nguyên phát là khối u ác tính khởi phát từ chính gan, khác với ung thư gan thứ phát vốn là bệnh của cơ quan khác di căn tới gan. Đây là một trong những bệnh ung thư để lại gánh nặng lớn nhất ở Việt Nam, và phần lớn nguyên nhân của nó thì phòng được.

Vì sao Việt Nam là vùng gánh nặng cao?

Các số liệu được nguồn tham khảo dẫn lại vẽ nên một mạch khá rõ:

• Trên thế giới, ung thư gan nguyên phát đứng thứ 5 trong các bệnh ung thư ở nam giới và thứ 7 ở nữ giới; đồng thời là nguyên nhân tử vong do ung thư đứng thứ 3.
• Nguyên nhân hay gặp nhất là viêm gan siêu vi B mạn tính, nhiều trường hợp mắc từ nhỏ.
• Tỷ lệ dân số Việt Nam nhiễm viêm gan siêu vi B ở mức khá cao — khoảng 15–20%.

Ghép ba dữ kiện đó lại, có thể hiểu vì sao ung thư gan nằm ở nhóm đầu trong các bệnh ung thư phổ biến tại Việt Nam ở cả hai giới.

Đây là số liệu tham khảo mang tính định hướng, mô tả tình hình ở mức quần thể.

Các thể của ung thư gan nguyên phát

Nguồn tham khảo phân bệnh thành bốn thể chính: ung thư tế bào gan; ung thư tế bào đường mật trong gan; thể tế bào gan dạng sợi; và ung thư xuất phát từ mạch máu của gan. Thể hay gặp nhất và được nói tới nhiều nhất là ung thư tế bào gan.

Nguyên nhân

Virus viêm gan B và C

Đây là nhóm nguyên nhân đứng đầu. Theo thống kê nguồn dẫn lại, tại Việt Nam khoảng 70% số ca ung thư gan có liên quan tới virus viêm gan B, và khoảng 7% liên quan tới virus viêm gan C.

Xơ gan

Khoảng 80% bệnh nhân ung thư gan có xơ gan đi kèm. Xơ gan là trạng thái mô gan lành bị thay bằng mô sẹo, và nền mô đó chính là môi trường để tế bào bất thường xuất hiện.

Rượu bia

Lạm dụng rượu bia kéo dài làm suy giảm chức năng gan rồi dẫn tới xơ gan. Xơ gan do rượu chiếm khoảng 15% các trường hợp ung thư gan nguyên phát theo nguồn tham khảo. Điểm đáng nói: đây là nhóm nguyên nhân người bệnh có thể tự loại bỏ hoàn toàn.

Thừa cân, béo phì và đái tháo đường

Nhóm nguyên nhân này đang tăng nhanh trong những năm gần đây, thông qua con đường gan nhiễm mỡ không do rượu tiến triển tới xơ gan.

Một số bệnh di truyền

Bệnh thừa sắt (hemochromatosis) và bệnh tăng tyrosine máu di truyền có thể gây xơ gan rồi dẫn tới ung thư gan. Đây là nhóm hiếm nhưng cần được nghĩ tới ở người trẻ bị xơ gan mà không có nguyên nhân rõ ràng.

Triệu chứng

• Đau vùng hạ sườn phải — tức vùng bụng trên bên phải, nơi gan nằm. Cơn đau ban đầu mơ hồ và cũng có thể do nhiều bệnh khác, nên điều quan trọng là đi kiểm tra chứ không tự kết luận.
• Vàng da, vàng mắt — đặc biệt đáng lưu ý khi kèm ngứa da.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân — dấu hiệu gợi ý chức năng gan suy giảm, cần đi khám để sàng lọc sớm.
• Chán ăn, mau no — do tế bào ung thư phát triển và do dịch trong ổ bụng tăng lên, khiến người bệnh ăn được rất ít đã thấy đầy.

Hướng điều trị

Phẫu thuật cắt bỏ khối u

Là lựa chọn hàng đầu khi còn thực hiện được, vì đây là hướng có khả năng loại bỏ triệt để tổn thương. Nhưng phẫu thuật chỉ đặt ra khi thoả các điều kiện: khối u chưa quá lớn, chưa phát triển ra ngoài gan, và phần gan còn lại sau khi cắt vẫn đủ đảm đương chức năng. Khi khối u đã lớn hoặc người bệnh xơ gan nặng, phương án này không còn khả thi.

Điều trị nội khoa

Hoá trị dùng thuốc để tiêu diệt hoặc kìm hãm tế bào ung thư. Cần nói rõ để tránh kỳ vọng sai: hoá trị thường không nhằm chữa khỏi ung thư gan, mà nhằm thu nhỏ tổn thương và làm chậm tiến triển bệnh.

Ghép gan và các hướng khác

Chỉ một tỷ lệ nhỏ người bệnh đủ điều kiện điều trị triệt để bằng cắt bỏ khối u hoặc ghép gan. Số còn lại được điều trị theo hướng làm chậm bệnh và giữ chất lượng sống.

Việc chọn hướng nào phụ thuộc vào ba yếu tố: vị trí khối u; giai đoạn bệnh, tính theo kích thước và mức lan rộng; và tình trạng sức khoẻ chung, đặc biệt là chức năng gan còn lại. Đây là quyết định của bác sĩ chuyên khoa dựa trên hồ sơ đầy đủ của từng người bệnh.

Điều nên làm ngay, không cần chờ triệu chứng

Nếu phần lớn ca bệnh liên quan tới virus viêm gan B, thì việc có ý nghĩa nhất lại rất đơn giản: xét nghiệm xem mình có nhiễm viêm gan B hay không, và tiêm vắc-xin nếu chưa có miễn dịch. Người đã nhiễm virus viêm gan hoặc đã có xơ gan cần theo dõi định kỳ theo đúng lịch bác sĩ hẹn — đây là cách duy nhất phát hiện bệnh khi khối u còn nhỏ và còn mổ được.