Viêm gan B có chữa khỏi được không? Tách bạch thể cấp và thể mạn

Nhận kết quả xét nghiệm viêm gan B dương tính, câu hỏi bật ra ngay lập tức là: bệnh này có chữa khỏi được không? Câu trả lời không phải một chữ "có" hay "không", mà phụ thuộc vào việc bạn đang ở thể cấp tính hay thể mạn tính.

Thể cấp tính — phần lớn tự khỏi

Viêm gan B cấp là giai đoạn ngay sau khi virus mới xâm nhập. Ở người trưởng thành, hệ miễn dịch thường tự tạo được kháng thể đủ mạnh để loại virus ra khỏi cơ thể. Theo số liệu nguồn tham khảo dẫn lại, khoảng 90% người trưởng thành mắc viêm gan B cấp tự khỏi mà không cần thuốc kháng virus.

Nhưng tỷ lệ này đảo ngược hoàn toàn ở trẻ nhỏ: chỉ khoảng 10% trẻ tự khỏi, nghĩa là khoảng 90% trẻ sơ sinh nhiễm virus — thường là lây từ mẹ — sẽ chuyển sang thể mạn tính. Lý do là hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện, chưa sản xuất được kháng thể đủ mạnh.

Đây là số liệu tham khảo mang tính định hướng. Chính con số này giải thích vì sao việc dự phòng lây từ mẹ sang con ngay sau sinh lại quan trọng đến thế.

Thể mạn tính — không khỏi hẳn, nhưng kiểm soát được

Với thể mạn, câu trả lời trung thực là: hiện chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn. Lý do nằm ở đặc điểm sinh học của virus.

Virus viêm gan B có ái tính rất cao với tế bào gan. Sau khi xâm nhập, phần vật liệu di truyền của nó có thể nằm lại ngay trong nhân tế bào gan dưới một dạng bền vững, rồi từ đó nhân lên và phóng thích virus mới vào máu.

Các thuốc điều trị hiện có thuộc nhóm ức chế sự nhân lên của virus. Chúng hiệu quả trong việc hạ tải lượng virus trong máu, nhưng không loại bỏ được phần vật liệu di truyền đã nằm sẵn trong tế bào gan. Vì vậy virus có thể tồn tại rất lâu và bùng phát trở lại khi có điều kiện, gây một đợt viêm gan cấp trên nền mạn.

"Kiểm soát tốt" nghĩa là gì?

Không khỏi hẳn không đồng nghĩa với bó tay. Mục tiêu điều trị viêm gan B mạn là ngăn chuỗi tổn thương dẫn tới hậu quả nặng:

• Hạ và giữ tải lượng virus ở mức thấp.
• Ngăn quá trình viêm và hoại tử tế bào gan tiếp diễn.
• Nhờ đó làm chậm hoặc tránh được suy gan cấp, xơ gan và ung thư gan.

Quá trình điều trị thường kéo dài — có thể nhiều năm — và việc dùng thuốc gì, dùng bao lâu, khi nào ngừng đều do bác sĩ chuyên khoa quyết định dựa trên tải lượng virus, men gan và mức độ tổn thương gan của từng người. Tự ngừng thuốc giữa chừng là việc nguy hiểm, vì virus có thể bùng phát mạnh trở lại.

Những câu hỏi hay gặp

Viêm gan B lây qua đường nào?

Ba đường chính: đường máu, quan hệ tình dục không an toàn, và từ mẹ sang con.

Bệnh có nguy hiểm không?

Có. Nếu không được phát hiện sớm và theo dõi đúng, viêm gan B có thể dẫn tới suy gan cấp, xơ gan, ung thư gan và tử vong. Điều nguy hiểm nhất là bệnh tiến triển rất lặng lẽ, nhiều người không có triệu chứng gì trong nhiều năm.

Đã có vắc-xin chưa?

Có. Vắc-xin phòng viêm gan B được tiêm cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ theo lịch tiêm chủng. Người lớn chưa nhiễm và chưa đủ kháng thể cũng có thể tiêm — cần xét nghiệm trước để biết mình thuộc nhóm nào.

Người mắc viêm gan B sống được bao lâu?

Nếu được phát hiện khi chưa có biến chứng và kiểm soát được sự nhân lên của virus, người bệnh hoàn toàn có thể sống bình thường. Đây là điểm quan trọng nhất của cả bài viết: viêm gan B mạn là một bệnh cần quản lý lâu dài, không phải một bản án.

Không phải ai dương tính cũng phải dùng thuốc

Đây là điều gây hiểu lầm nhiều nhất, và cũng là lý do khiến không ít người tự đi mua thuốc kháng virus về uống.

Trên thực tế, người mang virus viêm gan B được chia thành nhiều tình huống khác nhau. Có người virus đang nhân lên mạnh và gan đang viêm — nhóm này cần điều trị. Có người virus ở mức thấp, men gan bình thường, gan chưa tổn thương đáng kể — nhóm này thường chỉ cần theo dõi định kỳ mà chưa dùng thuốc.

Quyết định điều trị hay theo dõi dựa trên nhiều chỉ số cùng lúc: tải lượng virus, men gan, mức độ xơ hoá gan, tuổi, tiền sử gia đình có người ung thư gan hay không. Đó là lý do hai người cùng "dương tính viêm gan B" có thể được xử trí hoàn toàn khác nhau — và cũng là lý do không nên so đơn thuốc với nhau.

Điều quan trọng: "chưa cần dùng thuốc" không đồng nghĩa với "không sao cả". Nhóm theo dõi vẫn phải tái khám đúng hẹn, vì tình trạng có thể thay đổi theo thời gian.

Việc bắt buộc phải làm nếu bạn đã dương tính

• Tái khám mỗi 6–12 tháng để xét nghiệm lại tải lượng virus, đánh giá chức năng gan và tầm soát biến chứng — kể cả khi bạn đang thấy hoàn toàn khoẻ mạnh.
• Không tự dùng thuốc, thực phẩm chức năng hay thuốc nam "mát gan" chồng chéo; mọi thứ đi vào cơ thể đều qua gan.
• Bỏ rượu bia.
• Cho người thân trong nhà đi xét nghiệm và tiêm vắc-xin nếu chưa có miễn dịch — đây là việc bảo vệ được cả gia đình.